İZMİR DENETİMLİ SERBESTLİK

 VR For Drug Rehab

Denetimli Serbestlik Hizmetlerinde Uyuşturucu Kullanıcılarının Rehabilitasyonu için Sanal Gerçeklik Teknolojisinin Geliştirilmesi ve Kullanılması Projesi (VRforDrugRehabilitation: Developing and Using Virtual Technology for Rehabilitation of Drug Users in Probation Services) projesi, Avrupa Birliği Erasmus+ KA2 Stratejik Ortaklıklar Programı kapsamında ve 211.513,00 Euro bütçe ile İzmir Denetimli Serbestlik Müdürlüğünde 01/02/2019 - 31/12/2021 tarihleri arasında yürütülmüştür.

Madde Bağımlılığında Sanal Gerçeklik programı halen kurumumuzda düzenli olarak yürütülmektedir. Proje, Avrupa Komisyonu tarafından Avrupa genelinde iyi uygulama örneği "Good Practice" olarak kabul edilmiş ve sonuçları Erasmus+ resmi web sayfasında yayımlanmıştır.

Proje, Torbalı Kaymakamlığı koordinatörlüğünde; İzmir Denetimli Serbestlik Müdürlüğü, Ege Üniversitesi Madde Bağımlılığı, Toksikoloji ve İlaç Bilimleri Enstitüsü, Savunma SAN Silah Sanayi ve Yazılım Merkezi, Innovative Prison Systems (Portekiz) ve European Strategies Consulting (Romanya) ortaklığı ile gerçekleştirilmiştir. Proje, denetimli serbestlik tedbiri altında bulunan 18–30 yaş arası yükümlülerde uyuşturucu bağımlılığı ile mücadelede sanal gerçeklik teknolojisinin kullanılması amacıyla hazırlanmıştır.

Proje kapsamında, bağımlılık tedavilerinde kullanılan işarete maruz bırakma (cue exposure) yaklaşımı esas alınmış, bu yöntem sanal gerçeklik teknolojisi ile birleştirilmiştir. Katılımcıların madde isteğini tetikleyen uyaranlara güvenli bir ortamda maruz bırakılması ve bu durumlara karşı baş etme becerilerinin geliştirilmesi hedeflenmiştir.

Proje 4 ana çıktı (Intellectual Output) üzerine kurulmuştur. Bunlar;

IO1 –Uyuşturucu kullanıcılarının rehabilitasyonu için en uygun yapı ve uygulama metodolojilerinin araştırılması ve önerilmesi (Research and proposal of the best structure and implementation methodology for drug users in rehabilitation):

Projenin ilk çıktısı, uyuşturucu bağımlılarının rehabilitasyonu için en uygun yapı ve uygulama metodolojilerinin araştırılması ve önerilmesi olmuştur. Bu kapsamda Ege Üniversitesi Madde Bağımlılığı, Toksikoloji ve İlaç Bilimleri Enstitüsü akademisyenleri ile İzmir Denetimli Serbestlik Müdürlüğü uzmanları tarafından literatür taraması yapılmış, Avrupa genelinde bağımlılık tedavisinde kullanılan iyi uygulamalar incelenmiştir.

IO2 – Uyuşturucu bağımlılığı rehabilitasyonu için Sanal Gerçeklik yazılım programının oluşturulması (Creation of a Virtual Reality (VR) software programme for drug addiction rehabilitation):

İkinci çıktı, sanal gerçeklik yazılımının geliştirilmesi ve bu yazılımın denetimli serbestlik sisteminde uygulanabilir bir metodolojiye dönüştürülmesi olmuştur. Bu kapsamda, bağımlılık tedavisinde işarete maruz bırakma yaklaşımı temel alınarak, bireylerin madde isteğini tetikleyen uyaranlara güvenli ve Kontrollü bir ortamda maruz bırakılmasını sağlayacak yazılım geliştirilmiştir. Öncelikle prototip yazılım hazırlanmış ve Türkçe, İngilizce, İspanyolca, Portekizce ve Romence dillerinde test edilmiştir. Daha sonra nihai sürüm tamamlanmıştır. Yazılım, bağımlılıkla mücadele sürecinde bireylerin depresyon, dürtü kontrolü ve davranışsal sorunlarıyla başa çıkmalarına destek olmayı amaçlamıştır.

Bu amaçla, katılımcının başına giydiği bir VR gözlüğü aracılığıyla beş oturumdan oluşan bir sanal gerçeklik yazılımı uygulanmaktadır. Eğitici ise aynı sahneyi kendi bilgisayarından eş zamanlı olarak izlemekte ve seans boyunca bağımlı bireye gerekli yönlendirmeleri yapmaktadır.

İlk görüşmede detaylı bir tanıma görüşmesi yapılmaktadır. İkinci görüşmede ön test amacıyla Değişim Aşamaları Formu, Beş Faktörlü Farkındalık Ölçeği ve Warwick-Edinburg Mental İyi Oluş Ölçeği uygulanmaktadır. Sonraki görüşmelerde beş seanslık programın her bir oturumu sırasıyla gerçekleştirilmiştir.

VR programı beş oturumdan oluşacak şekilde yapılandırılmıştır.

1. Oturum: Daha çok alışma ve uyum seansı olup madde kullanımıyla ilgili yanlış inanışlara odaklanılmakta, madde kullanımının sonuçları ve bırakmanın olumlu yönleri hakkında bilgilendirme

yapılmaktadır.

2. Oturum: Katılımcıların olumsuz düşünceleri zihinlerinden uzaklaştırmalarına yardımcı olmak amacıyla farkındalık temelli nefes egzersizleri öğretilmektedir.

3. Oturum: Eylem aşamasına geçilmekte, aile ve yakın ilişkiler üzerine görüşmeler yapılmaktadır. GATHA meditasyon egzersizi öğretilerek kişilerin nefeslerine odaklanmaları, düşüncelerini kontrol edebilmeleri ve sakinleşmeleri hedeflenmektedir.

4. Oturum: Eylem aşaması devam etmekte, iş yaşamı, gündelik hayat ve bu alanda karşılaşılabilecek zorluklar ele alınmaktadır. Katılımcılara düşünceleri etiketleme egzersizi öğretilmektedir.

5. Oturum: Programın son oturumunda duyguları etiketleme egzersizi uygulanmakta, katılımcıların VR deneyiminden öğrendiklerini gelecek yaşamlarında karşılaşabilecekleri zorluklarla baş edebilmek için zihinsel ve duygusal olarak kullanabilmeleri amaçlanmaktadır.

IO3 – Uyuşturucu bağımlılığı rehabilitasyonu için VR teknolojisinin nasıl kullanılacağına ilişkin uzmanlara yönelik yeni bir eğitici eğitim programının hazırlanması (Charting a New Trainer Training for youth worker experts about how to use VR technology for drug addiction rehabilitation):

Üçüncü çıktı, sanal gerçeklik teknolojisinin bağımlılık rehabilitasyonunda nasıl kullanılacağını öğreten eğitici eğitimi programının oluşturulması olmuştur. İzmir Denetimli Serbestlik Müdürlüğü liderliğinde geliştirilen üç modüllü eğitim programı, denetimli serbestlik uzmanları ve bağımlılıkla çalışan profesyoneller için hazırlanmıştır. Eğitimlerde, sanal gerçeklik yazılımının kullanımı, oturumların nasıl yürütüleceği ve elde edilen sonuçların nasıl değerlendirileceği öğretilmiştir. Programın etkinliği akademik ölçme araçlarıyla değerlendirilmiş ve sonuçlar raporlanmıştır. Eğitim sürecinin tamamlanmasının ardından, el kitabı hazırlanmış, dijital ortamda yayımlanmış ve ilgili kurum ve kuruluşlara ulaştırılmıştır.

IO4 – VRforDrugRehabilitation Pilot Programı’nın geliştirilmesi (Development of VRforDrugRehabilitation Pilot Programme):

Dördüncü çıktı, VRforDrugRehabilitation Pilot Programı’nın geliştirilmesi ve uygulanması olmuştur. Bu kapsamda, denetimli serbestlik altındaki genç yetişkin yükümlülerden gönüllülük esasına dayalı bir grup programa dahil edilmiştir. Katılımcılar sanal gerçeklik gözlükleri aracılığıyla yukarıda belirtilen rehabilitasyon senaryolarına katılmış, süreç boyunca uzmanların yönlendirmeleri doğrultusunda oturumlar tamamlanmıştır. Pilot uygulama sırasında elde edilen veriler hem nitel hem de nicel yöntemlerle değerlendirilmiştir. Pilot uygulamanın sonuçlarına dayanılarak kılavuz kitap hazırlanmış, uzmanların kullanımına sunulmuş ve yöntemin denetimli serbestlik sistemine uyarlanmasına katkı sağlanmıştır.

Proje kapsamında hazırlanan 4 farklı akademik çalışma (Literatür Taraması, Kılavuz Kitap, El Kitabı ve Eğitici Eğitimi Kitapları) projenin web sitesi olan https://www.vr4drugrehab.org/ adresindeki projenin resmi web sayfasında yayımlanmaktadır. Öte yandan; proje bilgisi Avrupa Birliği'nin resmi web sayfası olan https://erasmus-plus.ec.europa.eu/projects/search/details/2018-3-TR01-KA205-061550 adresinde de yayımlanmaktadır.